Giải ngân đầu tư công dù đạt tỷ lệ cao nhưng chậm trễ kéo dài ở nhiều bộ, ngành. Thực tế này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn mà còn trở thành “nút thắt” dai dẳng, cản trở mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng và huy động các nguồn lực...

Sáng ngày 21/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 và những nội dung liên quan khác.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Phan Duy Anh, Đoàn đại biểu quốc hội Đà Nẵng cho rằng các mục tiêu tăng trưởng mà Chính phủ đề ra cho giai đoạn tới thể hiện quyết tâm rất cao, song đi kèm là những thách thức không nhỏ về tính khả thi.

Theo đó, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong 5 năm tới cùng với việc kéo giảm mạnh hệ số ICOR xuống còn 4,5–4,8 được đánh giá là chưa từng có tiền lệ trong nhiều thập kỷ.

Phân tích sâu hơn, đại biểu chỉ ra rằng trong suốt hai giai đoạn trước, hệ số ICOR chỉ giảm rất chậm cho thấy hiệu quả sử dụng vốn chưa được cải thiện đáng kể.

Cụ thể, hệ số ICOR giai đoạn 2016- 2020 là 6,77; giai đoạn 2021-2025 là 6,43. Sau 5 năm, hệ số ICOR chỉ giảm được 0,34 điểm, trong khi đó mục tiêu giai đoạn 2026 -2030 là 4,5 - 4,8, tức là phải giảm tới 1,6 - 1,9 điểm chỉ trong vòng 5 năm.

“Để đạt mục tiêu mới, mức giảm yêu cầu lớn gấp nhiều lần, đòi hỏi phải có các giải pháp mang tính đột phá. Những tồn tại như phân bổ vốn còn dàn trải, công tác chuẩn bị dự án hạn chế, giải phóng mặt bằng chậm hay nguồn cung vật liệu chưa ổn định tiếp tục là những điểm nghẽn cần được xử lý triệt để”.

Từ thực tế này, đại biểu kiến nghị Chính phủ cần xây dựng lộ trình cụ thể nhằm cải thiện hiệu quả đầu tư, đồng thời làm rõ đóng góp của từng yếu tố như năng suất lao động, ứng dụng khoa học công nghệ hay việc cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung.

Liên quan đến công tác thu ngân sách, lập dự toán thu ngân sách nhà nước, kết quả thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 2.681.000 tỷ đồng, vượt 36,3% dự toán

Dù kết quả năm 2025 vượt xa dự toán, đại biểu Phan Duy Anh cho rằng cần nhìn nhận thẳng thắn việc dự báo và lập dự toán vẫn chưa sát thực tế. Tình trạng này kéo dài nhiều năm không chỉ phản ánh hạn chế về kỹ thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc hoạch định chính sách tài khóa, phân bổ nguồn lực và kiểm soát nợ công.

Do đó, đại biểu đề xuất cần nâng cao chất lượng công tác đánh giá, dự báo và lập dự toán, nghiên cứu đổi mới phương thức lập dự toán theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, không coi chỉ tiêu thu là chỉ tiêu pháp lệnh và điều chỉnh chi theo khả năng thu thực tế.

Ở lĩnh vực đầu tư công, mặc dù tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 98% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, song sự chênh lệch giữa các nguồn vốn vẫn khá rõ rệt.

Theo đại biểu Phan Duy Anh, trong khi vốn ngân sách địa phương đạt tới 117,8% kế hoạch nhưng vốn ngân sách trung ương chỉ đạt 76,1%. Đặc biệt, giải ngân vốn ngoài Nhà nước chỉ đạt 44,5% kế hoạch.

Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, trong quý I năm 2026, tiến độ giải ngân mới đạt 10,4% dự toán trong khi vẫn còn 48,3 nghìn tỷ đồng kế hoạch chưa được phân bổ chi tiết tại 15 Bộ, cơ quan Trung ương và 24 địa phương. Chính vì vậy, đại biểu đề nghị cần làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương, đồng thời có chế tài đủ mạnh đối với các trường hợp chậm trễ do nguyên nhân chủ quan.

Cùng quan điểm về hiệu quả sử dụng vốn, ông Nguyễn Như So, Đoàn đại biểu quốc hội Bắc Ninh cảnh báo về những bất cập trong cấu trúc dòng vốn của nền kinh tế.

“Việc “lấy ngắn nuôi dài” không chỉ tạo áp lực cho thanh khoản mà còn khiến dòng vốn không chảy vào khu vực tạo giá trị gia tăng cao. Đây là căn nguyên làm cho hệ số ICOR của Việt Nam duy trì ở mức cao từ 6 - 7 khiến chúng ta phải bỏ ra nhiều vốn hơn để đạt được cùng một mức tăng trưởng”

Theo ông, hệ thống tài chính đang đối mặt với một nghịch lý kép khi tỷ lệ tín dụng GDP đã lên tới 146% trong khi vẫn thiếu vốn trung và dài hạn phản ánh sự lệch pha trong hệ thống tài chính. Việc phụ thuộc lớn vào vốn ngắn hạn của ngân hàng để tài trợ cho nhu cầu dài hạn không chỉ gây áp lực thanh khoản mà còn làm giảm hiệu quả đầu tư.

Để khắc phục, đại biểu đề xuất tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn theo hướng phát triển mạnh thị trường vốn, đặc biệt là thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Đồng thời, cần gắn chính sách tín dụng với tiêu chí hiệu quả và phát triển bền vững, cũng như phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công đối với các nguồn lực xã hội.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết sẽ tham mưu Chính phủ triển khai nhiều giải pháp trong thời gian tới, bao gồm rà soát lại kịch bản tăng trưởng, tăng cường phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ, cũng như hoàn thiện hệ thống chính sách thuế nhằm vừa đảm bảo nguồn thu, vừa hỗ trợ doanh nghiệp.

Về giải ngân đầu tư công, Bộ Tài chính đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương để tháo gỡ vướng mắc, đồng thời chuẩn bị cho hội nghị toàn quốc do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì nhằm thúc đẩy tiến độ giải ngân trong năm 2026.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng tập trung vào giải quyết những dự án tồn đọng về đất đai và các dự án khác; huy động vốn để đảm bảo nhu cầu phát triển trong giai đoạn tới cũng như có giải pháp để phát triển thị trường vốn bằng phương thức cải cách thể chế, cơ sở hạ tầng đến thành viên thị trường, ông Ngô Văn Tuấn cho biết.