Ngân hàng trung ương tại các nền kinh tế mới nổi đang đứng trước bài toán khó khi ứng phó với lạm phát. Một số vẫn chưa tăng lãi suất vì lo ngại chi phí vay cao hơn sẽ khiến tăng trưởng kinh tế giảm tốc…

Theo dữ liệu do ông Yoshimasa Maruyama, chuyên gia kinh tế trưởng về thị trường tại Công ty Chứng khoán SMBC Nikko Securities của Nhật Bản, tổng hợp, tính đến ngày 23/9, lãi suất chính sách bình quân tại các nền kinh tế mới nổi là 7,4%. Con số này thấp hơn 0,13 điểm phần trăm so với tháng 2 - thời điểm chiến tranh Mỹ - Iran nổ ra.

Dù lãi suất bình quân vẫn thấp hơn trước chiến tranh, số ngân hàng trung ương tăng lãi suất đã nhiều lên. Tính đến ngày 23/9, có 18 ngân hàng trung ương tăng lãi suất trong quý 3, so với 6 ngân hàng trung ương trong quý 1, giai đoạn ngay trước và sau khi chiến tranh nổ ra.

Trước khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, nhiều ngân hàng trung ương đang trong chu kỳ giảm lãi suất do sức ép lạm phát từ cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2022 đã dịu bớt. Tuy nhiên, giá năng lượng tăng do căng thẳng tại Trung Đông đang khiến các ngân hàng trung ương chịu sức ép phải tăng lãi suất trở lại.

Chỉ số FTSE Core Commodities CRB, phản ánh diễn biến giá của các hàng hóa quốc tế như dầu thô, hiện ở mức khoảng 420 điểm, cao hơn cả mức ghi nhận sau khi chiến tranh Nga - Ukraine nổ ra.

Các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt tại châu Á, có dự trữ dầu hạn chế và phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng từ Trung Đông. Trong tháng 8, Ngân hàng Trung ương Philippines (BSP) ưu tiên kiềm chế lạm phát, tăng lãi suất tại cuộc họp thứ ba liên tiếp.

Trong tháng 9, Ngân hàng Trung ương Nam Phi (SARB) cũng tăng lãi suất trở lại sau một cuộc họp giữ nguyên, ưu tiên kiềm chế lạm phát dù kinh tế đang có dấu hiệu giảm tốc.

Trong khi đó, một số ngân hàng trung ương khác vẫn trì hoãn tăng lãi suất vì lo ngại động thái này sẽ khiến tăng trưởng kinh tế chậm lại quá mức.

Trong tháng 8, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp thứ tư liên tiếp, ưu tiên hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Dù Ấn Độ phải nhập khẩu khoảng 90% lượng dầu thô tiêu thụ, RBI cho rằng giá dầu cao chưa khiến lạm phát gia tăng trên diện rộng.

Tương tự, trong tháng 9, Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) giữ nguyên lãi suất chính sách tại cuộc họp thứ ba liên tiếp.

Trong khi đó, tại cuộc họp tháng 9, Ngân hàng Trung ương Brazil (BCB) giảm lãi suất lần thứ 5 liên tiếp trong bối cảnh kinh tế giảm tốc và xuất khẩu yếu, dù dự báo lạm phát đã được điều chỉnh tăng.

Trái lại, lãi suất tại các nền kinh tế phát triển có xu hướng tăng. Tính đến ngày 23/9, lãi suất chính sách bình quân của nhóm này đạt 3,02%, cao hơn 0,31 điểm phần trăm so với tháng 2 và là mức cao nhất trong 13 tháng.

Đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp các nền kinh tế phát triển duy trì tăng trưởng mạnh, tạo điều kiện để ngân hàng trung ương tập trung kiềm chế lạm phát.

“Khi không lo việc tăng lãi suất sẽ làm kinh tế chậm lại, các ngân hàng trung ương dễ ưu tiên kiềm chế lạm phát hơn”, một quan chức Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nhận định.

Trong tháng 9, BOJ, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đều tăng lãi suất. Ngân hàng Trung ương Na Uy (NB) cũng tăng lãi suất trở lại sau hai cuộc họp giữ nguyên. Mới nhất, ngày 29/9, Ngân hàng Dự trữ Australia (RBA) tăng lãi suất lên mức cao nhất 15 năm, đánh dấu lần tăng thứ tư trong năm nay.

Theo các nhà phân tích, thời gian tới, sức ép tăng lãi suất đối với các ngân hàng trung ương có thể lớn hơn. Một nguyên nhân là nguy cơ thời tiết bất thường khi hiện tượng El Nino đang đến gần.

Ngân hàng Goldman Sachs của Mỹ ước tính nếu El Nino khiến nhiệt độ tăng thêm 1,65 độ C, giá thực phẩm toàn cầu sẽ tăng tổng cộng 15,8% từ nay đến năm 2028. Hạn hán, mưa lớn và các vấn đề khác do hiện tượng này gây ra có thể đẩy giá thực phẩm tăng mạnh.

Tác động của El Nino được dự báo sẽ trở nên nghiêm trọng hơn trong năm tới, làm gia tăng nguy cơ lạm phát kéo dài.

“Điều đáng lo ngại là lạm phát có thể vẫn ở mức cao ngay cả khi đà tăng giá năng lượng dịu lại”, ông Toru Nishihama, chuyên gia kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu Quản lý tài sản Daiichi Life, nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Việc Fed chuyển sang tăng lãi suất cũng tạo sức ép lớn đối với các ngân hàng trung ương tại những nền kinh tế mới nổi. Lãi suất Mỹ tăng có thể đẩy giá đồng USD lên, khiến nhà đầu tư rút vốn khỏi các nền kinh tế đang phát triển vốn có mức độ rủi ro cao hơn. Khi dòng vốn rút đi, đồng nội tệ của các nền kinh tế này có thể mất giá.

Vào tháng 11/1994, quyết định tăng lãi suất thêm 0,75 điểm phần trăm của Fed đã châm ngòi cho cuộc khủng hoảng đồng peso Mexico, kéo theo làn sóng rút vốn khỏi nước này.

Để bảo vệ đồng nội tệ, các ngân hàng trung ương có thể tăng lãi suất, qua đó hạn chế dòng vốn chảy ra và kiềm chế lạm phát do chi phí nhập khẩu tăng khi nội tệ mất giá. Tuy nhiên, biện pháp này cũng có thể khiến tăng trưởng kinh tế chậm lại.