Chính phủ Iran vừa đưa vào lưu hành tờ tiền mệnh giá 10 triệu rial mới - mức mệnh giá cao nhất từ trước đến nay - trong bối cảnh giới chức nước này tìm cách ứng phó lạm phát leo thang và nhu cầu tiền mặt tăng mạnh giữa chiến sự với Mỹ và Israel...

Trong tuần này, các ngân hàng tại Iran đã bắt đầu phân phối tờ tiền mới, hiện có giá trị khoảng 7 USD. Động thái này diễn ra khi người dân Iran xếp hàng dài tại các cây ATM để rút tiền vì lo ngại hệ thống thanh toán điện tử có thể gặp trục trặc. Nhiều ATM nhanh chóng cạn tiền.

Tờ tiền mới có màu hồng, mặt trước in hình Đại giáo đường Jameh ở Yazd được xây dựng từ thế kỷ thứ 9, còn mặt sau là hình ảnh thành cổ Bam với lịch sử khoảng 2.500 năm. Đây hiện là tờ tiền có mệnh giá lớn nhất đang lưu hành tại Iran, vượt tờ 5 triệu rial được phát hành hồi đầu tháng 2.

Ngân hàng Trung ương Iran (CBI) cho biết việc phát hành tờ tiền mới nhằm bảo đảm người dân vẫn có thể tiếp cận tiền mặt, đồng thời nhấn mạnh các kênh thanh toán điện tử như thẻ ghi nợ, ngân hàng di động và ngân hàng trực tuyến vẫn sẽ là nền tảng giao dịch chủ đạo.

Bất chấp cam kết của Chính phủ về việc duy trì nguồn cung tiền mặt sau khi chiến sự bùng phát, sau khi chiến sự bùng phát, nhiều ngân hàng nước này vẫn giới hạn số tiền cho mỗi lần rút.

“Tôi đã chờ một tiếng mới đến lượt, nhưng nhân viên ngân hàng nói chỉ có thể cho rút 10 triệu rial. Sau khi tôi giải thích rằng mình đã hết tiền và cần tiền mặt, họ mới đồng ý cho rút 30 triệu rial. Số tiền này không nhiều, nhưng cũng đủ để tôi xoay xở vài ngày nếu thẻ ghi nợ ngừng hoạt động”, bà Maryam, 80 tuổi, sống tại Tehran, chia sẻ với tờ báo Financial Times.

Theo các nhà phân tích, việc Iran phát hành tờ tiền có mệnh giá lớn nhất từ trước đến nay là dấu hiệu mới nhất cho thấy nền kinh tế nước này đang chịu sức ép ngày càng lớn khi chiến sự với Mỹ và Israel bước sang tuần thứ tư.

Những tuần qua, Mỹ và Israel đã tấn công nhiều cơ sở hạ tầng tại Iran, trong đó có một ngân hàng lớn, khiến sức ép đối với doanh nghiệp càng gia tăng. Hiện không phận đã đóng cửa vô thời hạn. Việc các tuyến thương mại bị gián đoạn cũng đẩy giá hàng nhập khẩu lên cao hơn.

Một tòa nhà của ngân hàng Sepah - đơn vị phục vụ cả lực lượng vũ trang Iran lẫn người dân - đã bị trúng tên lửa vào ngày 11/3, làm gia tăng thêm lo ngại trong dư luận. Ngày 18/3, ngân hàng này cho biết hệ thống đã được khôi phục, cho phép khách hàng tiếp tục dùng thẻ để thanh toán tại cửa hàng và rút tiền tại ATM. Các dịch vụ ngân hàng trực tuyến cũng được thông báo sẽ sớm hoạt động trở lại.

Trên thực tế, kinh tế Iran đã gặp nhiều khó khăn suốt nhiều năm qua dưới sức ép từ các biện trừng phạt của Mỹ. Doanh thu dầu mỏ suy giảm, lạm phát duy trì ở mức cao trong thời gian dài và tình trạng tham nhũng mang tính hệ thống đã làm suy yếu nền kinh tế, đồng thời khiến đồng rial mất giá mạnh.

Sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel hồi tháng 6 năm ngoái, đồng rial đã mất khoảng 40% giá trị chỉ trong vài tháng. Đồng tiền này tiếp tục lao dốc xuống mức thấp kỷ lục 1,66 triệu rial đổi 1 USD ngay trước khi cuộc chiến với Mỹ và Israel bùng phát vào ngày 28/2, sau đó phục hồi về khoảng 1,5 triệu rial/USD vào ngày 20/3.

Theo dữ liệu từ cơ quan thống kê Iran, tính đến ngày 19/2, lạm phát theo năm của nước này ở mức 47,5%. Riêng lạm phát thực phẩm và đồ uống vượt 105% trong cùng giai đoạn, sau khi Chính phủ Iran chấm dứt cơ chế cấp ngoại tệ ưu đãi cho hàng nhập khẩu thiết yếu. Thay vào đó, Tehran triển khai chương trình phiếu mua thực phẩm, cấp hạn mức tín dụng hàng tháng cho 80 triệu người dân để mua hàng hóa thiết yếu tại các cửa hàng được chỉ định.

Nhằm đơn giản hóa giao dịch và giảm chi phí in tiền, Iran đã ban hành luật xóa bốn số 0 khỏi đồng rial trong vòng 5 năm kể từ tháng 11/2025. Trên tờ tiền mới mệnh giá 10 triệu rial, bốn số 0 cuối được in mờ, còn số 1.000 được in đậm. Cách trình bày này đã được Iran áp dụng với các mẫu tiền giấy mới từ năm 2019 nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang đơn vị tiền tệ mới.

Nhu cầu tiền mặt tại Iran thường tăng cao vào thời điểm này trong năm, trước dịp Nowruz - Tết cổ truyền của người Ba Tư - khi nhiều gia đình có thói quen mừng tiền cho trẻ em và người thân.

Đồng rial phục hồi phần nào trong thời gian gần đây khi hoạt động ngoại thương chững lại, nhiều người dân hủy kế hoạch ra nước ngoài và một bộ phận người dân phải bán ngoại tệ để lấy tiền mặt trang trải các khoản chi cấp bách.

“Chỉ những người vừa bán nhà hoặc ô tô và không muốn giữ tiền bằng rial mới mua ngoại tệ. Trong khi đó, lượng ngoại tệ bán ra trên thị trường cũng giảm mạnh, vì chỉ những người thật sự cần tiền gấp mới chấp nhận bán số ngoại tệ họ đang nắm giữ”, một nhà môi giới ngoại hối tại Tehran cho biết.