Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đồng ý cho phép Iran tiếp cận 6 tỷ USD từ nguồn tiền dầu mỏ của nước này đang bị đóng băng tại Qatar...

Quyết định này được đưa ra sau vòng đàm phán cấp cao đầu tiên giữa hai bên kể từ khi hai nước nhất trí gia hạn lệnh ngừng bắn.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào ngày 23/6, ông Trump cho biết số tiền được Washington giải phóng sẽ được Iran sử dụng để mua các sản phẩm của Mỹ, bao gồm thực phẩm và vật tư y tế. Các giao dịch mua của Tehran sẽ bao gồm ngô, lúa mì và đậu nành từ nông dân Mỹ - những mặt hàng mà ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh rằng Iran đang rất cần trong bối cảnh cuộc khủng hoảng nhân đạo ở nước này.

Theo tiết lộ của một nguồn tin với tờ báo Financial Times, số tiền 6 tỷ USD sẽ được giải phóng theo từng giai đoạn, tùy thuộc vào tiến trình đàm phán trong thời gian tới. Ngoài ra, một khoản 6 tỷ USD khác có thể được giải phóng theo khuôn khổ tương tự, nếu Iran sử dụng hết số tiền đang bị giữ tại Doha, tùy thuộc vào tiến trình đàm phán hướng tới một thỏa thuận hòa bình cuối cùng và thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Iran.

Động thái này là dấu hiệu cho thấy chính quyền Trump đang dùng các lợi ích tài chính để đảm bảo Iran cam kết với thỏa thuận tạm thời đã ký tuần trước nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn ngày 8/4 thêm 60 ngày và mở lại eo biển Hormuz. Thỏa thuận tạm thời này cũng thiết lập khuôn khổ đàm phán về tương lai của chương trình hạt nhân của Tehran.

Ngay sau khi vòng đàm phán cấp cao đầu tiên tại Thụy Sỹ kết thúc vào thứ Hai, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp một giấy phép miễn trừ, cho phép Iran bán dầu, bao gồm việc sử dụng đồng USD để thanh toán cho các lô dầu xuất khẩu của Iran, có hiệu lực đến ngày 21/8.

Vào hôm 22/6, Phó tổng thống Mỹ JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn Mỹ tại vòng đàm phán ở Thụy Sỹ vừa rồi, nói rằng Iran đã đồng ý mời các thanh tra của Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) trở lại nước này.

Tehran đã đình chỉ hợp tác với IAEA - một cơ quan giám sát của Liên hiệp quốc - sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel vào năm ngoái mà trong đó, Mỹ đã ném bom các cơ sở hạt nhân chính của nước này.

Iran đã đồng ý cho phép một số thanh tra của IAEA trở lại nước này vào mùa thu năm nay. Tuy nhiên, nước này chưa cho phép các thanh tra quốc tế tiếp cận các nhà máy Natanz, Fordow và Isfahan, những nơi bị hư hại nặng nề trong cuộc ném bom năm ngoái. Iran được cho là đang cất giấu 440kg uranium được làm giàu gần tới cấp độ vũ khí dưới đống đổ nát của các cơ sở hạt nhân đó.

Hôm 22/6, Bộ Ngoại giao Iran cho biết Tehran "không tham gia đàm phán về vấn đề hạt nhân trong suốt 18 giờ đàm phán và không chấp nhận bất kỳ cam kết mới nào". Tuy nhiên, nguồn tin cho biết Tehran đã đồng ý mời các thanh tra IAEA đến Iran và xem xét khả năng hợp tác trong tương lai.

Trong bài đăng trên Truth Social vào ngày 23/6, ông Trump khẳng định rằng "Iran đã hoàn toàn và hoàn toàn đồng ý với các cuộc thanh tra hạt nhân ở mức cao nhất trong tương lai dài... Điều này sẽ đảm bảo 'sự trung thực hạt nhân'. Nếu họ không đồng ý với điều này, sẽ không có cuộc đàm phán nào tiếp theo!"

Trong các cuộc thảo luận vừa rồi, hai bên cũng đã đồng ý thiết lập một “trung tâm giảm xung đột” để chấm dứt cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah ở Lebanon - xung đột đã đe dọa làm trật bánh các nỗ lực giữa Iran và Mỹ để đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài.

Theo một số ước tính, Iran có hàng chục tỷ USD tiền dầu mỏ bị đóng băng trong các ngân hàng trung ương ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt của Mỹ, bao gồm ở Ấn Độ, Iraq, Trung Quốc và Nhật Bản. Số tiền 6 tỷ USD tại Qatar trước đây được giữ ở Hàn Quốc nhưng đã được chuyển đến một tài khoản ở Doha sau khi chính quyền Tổng thống Joe Biden đồng ý một thỏa thuận trao đổi tù binh với Tehran vào tháng 9/2023.

Vào thời điểm đó, thỏa thuận này được coi là một bước khuyến khích Tehran chấm dứt chương trình làm giàu uranium. Thỏa thuận đạt được sau khi các cuộc đàm phán hạt nhân giữa chính quyền ông Biden và Iran đã sụp đổ vào năm trước đó.

Tuy nhiên, hy vọng về tiến triển rộng hơn đã bị đảo lộn sau cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7/10/2023 vào Israel, gây ra một làn sóng thù địch khu vực, làm gia tăng căng thẳng giữa Iran và phương Tây. Tehran chưa bao giờ tiếp cận được số tiền 6 tỷ USD này.